AİHM CAN ATALAY İLE İLGİLİ TÜRKİYE’DEN SAVUNMA İSTEDİ!

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 31 Mart Mahalli İdareler Genel seçiminde TİP Hatay Milletvekili olarak seçilen, Anayasa Mahkemesi’nin verdiği “hak ihlali” kararlarına rağmen cezaevinden tahliye edilmeyen ve TBMM’de milletvekilliği düşürülen gezi tutuklusu Can Atalay'ın durumu hakkında AKP iktidarından savunma istedi.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi Parkı davasında aldığı ceza sebebiyle iki buçuk yıldır cezaevinde tutulan ve Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) verdiği kararlara rağmen tahliye edilmeyip milletvekilliği düşürülen Can Atalay’a ilişkin hükümetten savunma istedi.

AİHM tarafından bugün yayımlanan bildiride, AKP iktidarına AYM’nin kararlarına rağmen Yargıtay'ın, Atalay’ın tahliyesini engellediği anımsatıldı ve “Milletvekilli seçilme hakkı ihlal edilmiş midir?" sorusu yöneltildi.

Hukukçu Kadir Öztürk’ün aktardığına göre AİHM’in iktidara yönelttiği sorular şu şekilde:

"1. Anayasa Mahkemesi'nin, milletvekili seçilmesinin ardından devam eden tutukluluğu nedeniyle ihlal tespitini dikkate alarak, başvuran Sözleşme'nin 5 § 1 maddesini ihlal edecek şekilde özgürlüğünden mahrum bırakılmış mıdır? Özellikle, Anayasa Mahkemesi'nin 25 Ekim ve 21 Aralık 2023 tarihli, başvuranın cezaevinden tahliyesine ve aleyhindeki ceza yargılamasının yeniden başlatılmasına ve askıya alınmasına hükmeden kararları göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın özgürlüğünden mahrum bırakılmaya devam edilmesi, 5 § 1 maddesinin amaçları doğrultusunda "hukuka uygun" ve "kanunla öngörülen usule uygun" muydu (bkz. mutatis mutandis, Mehmet Hasan Altan / Türkiye, no. 13237/17, § 139, 20 Mart 2018)?

NELER OLMUŞTU?

İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Gezi davasında Can Atalay’ın "Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım" suçundan 18 yıl hapisle cezalandırılmasına hükmetmişti. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ise bu kararı hukuka uygun bulmuştu.

Atalay, 14 Mayıs günü gerçekleştirilen 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi'nde Türkiye İşçi Partisi’nden Hatay Milletvekili olarak seçilmiş ve bunun üzerine avukatları "milletvekili seçilmesi nedeniyle hakkındaki yargılamanın durması ve tahliye edilmesi" talebiyle Yargıtay'a başvurmuştu. Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise bu talebi reddetmişti.
Atalay'ın avukatları da milletvekili seçilerek yasama dokunulmazlığı kazanan Atalay'ın yargılamada durma kararı verilmesi talebinin reddedilmesi sebebiyle "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma" hakkının, tahliye talebinin reddedilmesi nedeniyle de "kişi hürriyeti ve güvenliği" hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunmuştu. AYM süreci devam ederken Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Can Atalay'a verilen 18 yıl hapis cezasını onamıştı.

AYM’NİN İLK KARARI:

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Atalay'ın bireysel başvurusunda, "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma" hakkı ile "kişi hürriyeti ve güvenliği" haklarının ihlal edildiğine hükmederek Atalay'a 50 bin lira manevi tazminat ödenmesine karar vermişti. AYM, kararının gerekçesinde, Atalay'ın 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi'nde milletvekili seçildiği, yasama dokunulmazlığına sahip olduğu konusunda kuşku bulunmadığı kaydedilmişti.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin, Atalay'ın yasama dokunulmazlığından yararlanamayacağı hükmüne vardığı gerekçede ise, "Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Anayasa Mahkemesi içtihadına aykırı davranmış, benzer ihlalleri önleme yükümlülüğünü yerine getirmemiş, aksine başvurucunun anayasal haklarını -Anayasa'nın parlamentoya verdiği bir yetkiyi kullanarak- daraltıcı bir şekilde yorumlamak suretiyle ihlal etmiştir" denilmişti.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Anayasa Mahkemesi'nin TİP Hatay Milletvekili Can Atalay ile ilgili ikinci ihlal kararına da uyulmamasına hükmetmiş ve kararda, Anayasa Mahkemesi’nin ikinci ihlal kararının "hukuki değeri olmadığına" bu gerekçeyle karara uyulmamasına hükmedilmişti.